Yangın durumunda kaçış yollarının güvenli ve yeterli derecede geniş olması çok önem arz eder. Bu koridorun baştan sona kadar hiçbir engel olmadan kaçanları koridorun sonuna ulaştıracak şekilde dizayn edilmesi gerekir. Öyle ki panik halinde kaçışan insanların herhangi bir engelde birbirlerine zarar vermeleri, kendilerine zarar vermeleri içten bile değildir. Bu yüzden binaların ve yangın kaçış koridorlarının tasarımında insan sağlığı faktörü kesinlikle birinci öncelikli olmalıdır. Elbette binanın mimari yapısına uygun olarak farklı tasarımlar düşünülebilir.

Acil kaçış koridorlarının yeterli genişlikte olmasının faydası da tartışılmaz. Acil durumlarda insanlar sağlıklı düşünemez çünkü ilk hedef tehlikeli durumdan kaçmaktır. Bunun için de bildikleri yolu kullanmak, hep birlikte kaçmak, zemin seviyesine ulaşarak binadan tahliye olmak arzusunda olurlar. Bunu sağlamak da binayı inşa edenler ve denetimini yapanların sorumluluğudur. Yeni model binalarda yangın kaçış koridorlarının artık daha güvenli yapıldığı, yangın merdivenine hızlı şekilde bağlandığı görülmektedir.

Acil bir durumda acil kaçış koridorlarının insanların hızlı hareket ederek güvenli şekilde binadan tahliye edilmesine olanak tanıması hayati önemdedir. Genişliğin az olması veya yolunda engel olması tehlikeyi arttıracaktır. Yangın kapıları da koridorlardan yangın merdivenine geçişi sağlıklı şekilde sağlayacak durumda monte edilmelidir.

Yangın Kaçış Yolu Alanları

Yangın kaçış yolu alanları koridor, kapı ve merdivenlerden oluşur. Bu alanda sağlıklı bir şekilde hareket etmek, engelsiz ulaşmak, binadan zarar görmeden tahliye olmak kaçış yollarının teknik olarak görevini yerine getirdiğini göstermektedir. Çıkış kapıları ve koridorlarının kaçış yolunda üstlendikleri görevi ifa ederken herhangi bir arıza çıkmaması için düzenli olarak kontrollerinin yapılması ve tahliye tatbikatlarıyla kullanımı konusunda bina sakinlerinin kullanımı öğrenmesi gerekir.

Bazen bina kullanımında kaçış yolları ardiye olarak kullanılabilmektedir. Yangın kaçış yolu alanlarının bu şekilde kullanılması felaket sonuçlar doğurabilir. Bu yüzden yönetmelik ne gerektiriyorsa uymak çok önemlidir. Yangın kapıları ve merdivenleri için de aynı şey geçerlidir. Kaçış yolunda koridorlar varsa dışarıya ulaştıracak merdivenlere kapı ile erişilmektedir. Kapının önüne veya arkasına engelleyici herhangi bir şey konulmaz.

Kaçış yolları belirlenirken binanın hangi amaca yönelik olarak kullanıldığı önem taşır. Binanın bodrum katında yer alan mutfakların veya depoların içinden kaçış yolu oluşturmak felakete davetiye çıkarmaktır. Bu yüzden bina daha mimari aşamadayken kaçış yollarının planlanması ve amaca uygun şekilde yerleştirilmesi önemlidir. Çıkış yolunun kapasitesi acil durumlar için kaç kişinin kullanacağı düşünülerek ayarlanmalıdır. Bina çok katlı ve birimli bir yerleşkede ise kalabalık bir grubun tahliyesini mümkün kılacak yangın kaçış yolu alanları düzenlemesine dikkat edilmelidir.

Yangın Koridoru Genişliği Ne Kadar Olmalı?

Yangın koridorunun genişliği ne kadar olmalı konusu tamamen binanın kat sayısı, binada yer alacak maksimum insan sayısı, her katta bulunacak birimler ve verdikleri hizmet türü düşünülerek kararlaştırılmalıdır. Elbette bunun için tespit edilmiş standartlar vardır ancak bu standartlara uyulması tamamen bina yapım işlerinde görevli kişilerin sorumluluğu altındadır. Bina bittikten sonra kaçış yolu ile ilgili düzenleme yapılması bina mimari planıyla oynanması anlamına geleceği için tehlikelidir. Bu yüzden modern dünyanın en büyük gerekliliklerinden biri olan insan hayatına saygı bağlamında, binaları inşa ederken acil durum tahliyesi için uygun şekilde tasarlamak doğacak felaketlerin önüne geçilmesi için muazzam niteliktedir.

Acil kaçış yolları panik halinde tahliye olmaya çalışan insanların kolayca bulabilecekleri levhalarla işaretlenmelidir. Bu levhaların herhangi bir elektrik kesintisinde dahi karanlıkta yol gösterici niteliğini kaybetmemesi önem arz eder. Buna yönelik uygun malzemelerin kullanılması ve insan hayatına gereken önemin verilmesi gerekir.

ADR Sözleşmesi ve Yönetmelik ile yapılan düzenlemeler ile ilgili yükümlü taraflar şunlardır.

• Gönderen
• Paketleyen
• Yükleyen
• Dolduran
• Taşımacı
• Sürücü ve Araçta Bulunan Diğer Görevliler
• Alıcı
• Boşaltan
• Tank-Konteyner/Taşınabilir Tank İşletmecisi

ADR’ye göre tehlikeli madde sınıfları aşağıdaki gibidir:

Sınıf 1   ; Patlayıcı maddeler ve nesneler
Sınıf 2   ; Gazlar
Sınıf 3   ; Alevlenir sıvılar
Sınıf 4.1;  Alevlenir katılar, kendiliğinden tepkimeye giren maddeler ve duyarlılığı azaltılmış katı patlayıcılar
Sınıf 4.2; Kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler
Sınıf 4.3; Su ile temas ettiğinde alevlenir gazlar açığa çıkartan maddeler
Sınıf 5.1; Yükseltgen maddeler
Sınıf 5.2; Organik peroksitler
Sınıf 6.1; Zehirli maddeler
Sınıf 6.2; Bulaşıcı maddeler
Sınıf 7   ; Radyoaktif malzemeler
Sınıf 8   ; Aşındırıcı maddeler
Sınıf 9   ; Muhtelif tehlikeli maddeler ve nesneler

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) Kimdir?

Tehlikeli maddeleri; taşıyan, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltan işletmelerin yaptıkları işlemleri, insan sağlığına, diğer canlı varlıklara ve çevreye zarar vermeden, güvenli bir şekilde taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında yapmaları için işletmelere yardımcı olmak amacıyla istihdam edilecek veya hizmet alınacak, yetkilendirilen gerçek kişiyi ifade eder.

2010 yılında ADR ye taraf olan Türkiye 2014 yılı itibariyle Tehlikeli Maddelerin Karayolunda Taşınmasına Hakkında Yönetmelik kapsamında  ADR hükümlerini uygulamaya başlamıştır. Bu hükümlerden bir tanesi de Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı zorunluluğu  ile ilgilidir. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik kapsamında Tehlikeli Madde Taşımacılığı ile ilgili gönderen, paketleyen, dolduran, taşımacı vs. faaliyetleri gerçekleştiren işletmelerin tehlikeli madde güvenlik danışmanı istihdam etmesi veya tehlikeli madde güvenlik danışmanından hizmet alması zorunludur.

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) Kimler Olabilir?

• Üniversitelerin lisans bölümünden mezun olmak (dört yıllık fakülte mezunu olmak),
• Kaçakçılık, dolandırıcılık, dolanlı iflas, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, kaçak insan taşımacılığı veya ticareti, hırsızlık, rüşvet suçlarından hürriyeti bağlayıcı ceza ile hükümlü bulunmamak,
• Yetkili yangın söndürme eğitim merkezlerinden uygulamalı yangın söndürme eğitimine katıldığına dair alınan belgenin aslını ibraz etmek veya noter onaylı suretini sunmak,
• TMGDEYB (Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı Eğitimi Yetki Belgesi) sahibi eğitim kuruluşlarında, tehlikeli madde güvenlik danışmanı eğitimine katılarak, tehlikeli madde güvenlik danışmanı eğitimi tamamlama belgesini almak, bu Tebliğ kapsamında açılacak sınavda başarılı olmak gerekir.

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) Nerelerde Çalışabilir?

Tehlikeli madde taşımacılığı sürecinde yer alan ve bir takvim yılı içerisinde net elli ton ve üstü miktarlarda işlem yapan, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltan olarak faaliyette bulunan işletmeler ile toplam araç taşıma kapasitesi elli ton ve üzerinde olan taşımacılık işletmelerinde çalışabilir. İlgili Tebliğ gereğince bir TMGD, en fazla 5 işletmeye danışmanlık yapabilir.

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) Görev ve Yükümlülükleri Nelerdir?

(1) Danışmanın asıl görevi, işletmenin başındaki kişinin sorumluluğu altında, yapılan işin gereklilikleri kapsamında en uygun araç ve faaliyetleri belirleyip kullanımını sağlayarak, en güvenli yolla bu faaliyetlerin yönetimini kolaylaştırmaktır.

(2) İşletme içerisindeki faaliyetler göz önüne alındığında, bir danışman başlıca aşağıdaki görevleri yapar:

1. a) Tehlikeli maddelerin taşınmasında uluslararası anlaşma ve sözleşme (ADR/RID) hükümlerine uyulduğunu izlemek.
   b) Tehlikeli maddelerin ADR/RID hükümlerine göre taşınması hususunda işletmeye öneriler sunmak.
   c) İşletmenin tehlikeli maddelerin taşınması ile ilgili yıllık faaliyet raporunu, yıl sonu itibariyle ilk üç ay içerisinde hazırlamak ve elektronik ortamında İdare’ye ibraz etmek. Söz konusu yıllık rapor aşağıda belirtilen asgari hususları içerir:

• Tehlikeli maddelerin tehlike sınıfı ve özelliklerini.
• Tehlikeli maddelerin sınıflarına göre toplam miktarlarını.
• ADR/RID Bölüm 1.8.3.6’ya göre işletmede meydana gelmiş kazalarla ilgili düzenlenmiş raporları.
• Taşınan tehlikeli maddelerin hangi taşıma türü ile yapıldığını.
• ADR’de ön görülen muafiyet kapsamında herhangi bir yük taşınıp taşınmadığı, taşınmış ise miktar ve sınıfı.
• Güvenlik danışmanının, işletme için gerek gördüğü ilave güvenlik değerlendirmesini.

ç) Taşınacak tehlikeli maddelerin tespiti yapılarak, bu maddeye ilişkin ADR’deki zorunluluklar ile uygunluk prosedürlerini belirlemek.
d) İşletmenin faaliyet konusu olan tehlikeli maddelerin taşınmasında kullanacağı taşıma araçları satın alınırken rehberlik etmek.
e) Tehlikeli maddelerin taşınması, yüklenmesi ve boşaltımında kullanılan teçhizatın kontrolüyle ilgili prosedürleri belirlemek.
f) Ulusal ve uluslararası mevzuat ve bunlarda yapılan değişiklikler hakkında, işletme çalışanlarına göreve yönelik eğitim vermek veya almalarını sağlamak ve bu eğitimin kayıtlarını muhafaza etmek.
g) Tehlikeli maddelerin taşınması, yüklenmesi veya boşaltılması sırasında bir kaza veya güvenliği etkileyecek muhtemel bir olay meydana gelmesi durumunda uygulanacak acil durum prosedürlerini belirlemek, çalışanlara bunlarla ilgili tatbikatları periyodik olarak yaptırmak ve bunların kayıtlarını tutmak.
ğ) Kazaların veya ciddi ihlallerin tekrar oluşmasını önleyecek tedbirlerin alınmasını sağlamak.
h) Alt yüklenicilerin veya üçüncü tarafların seçiminde ve çalıştırılmasında tehlikeli maddelerin taşınmasıyla ilgili mevzuatın öngördüğü özel şartların dikkate alınmasını sağlamak.
ı) Tehlikeli maddelerin taşınması, doldurulması veya boşaltılmasında yer alan çalışanların, operasyonel prosedürler ve talimatlar hakkında bilgiye sahip olmalarını sağlamak.
i) Tehlikeli malların taşınması, yüklenmesi veya boşaltılmasında muhtemel risklere karşı hazırlıklı olmak için, ilgili personelin farkındalığını artırmaya yönelik önlemler almak.
j) Tehlikeli maddenin sınıfına göre taşıma sırasında taşıtta bulunması gereken doküman ve güvenlik teçhizatlarının taşıma aracında bulundurulmasına yönelik talimatları oluşturmak.
k) ADR/RID Bölüm 1.10.3.2’de belirtilen işletme güvenlik planını hazırlayarak planın uygulanmasını sağlamak.
l) Faaliyetler konusunda eğitim, denetim ve kontrol dâhil yaptığı her türlü işi kayıt altına almak, bu kayıtları 5 yıl süreyle saklamak ve talep edilmesi halinde İdareye ibraz etmek.
m) İşletmede görevi ile ilgili yapacağı denetlemelerde; denetlenen kişi ve işlerle ilgili tarih ve saat belirterek kayıt tutmak.
n) Herhangi bir tehlikenin söz konusu olduğu durumlarda tehlike giderilene kadar yapılan işi durdurmak, tehlikenin giderildiği durumda da işi kendi onayı ile başlatmak ve tehlike giderilene kadar geçen süreçteki her türlü aşamayı işletmeye veya yetkili mercilere yazılı olarak bildirmek.
o) Taşıma aracına yüklenen yükün ADR/RID hükümlerine uygun olarak; paketlenmesi, etiketlenmesi, işaretlenmesi ve yüklenmesiyle ilgili iş ve işlemlere ilişkin prosedürler belirlemek.

(3) TMGD, sorumlu olduğu işletmede taşıma, yükleme veya boşaltma sırasında meydana gelen bir kazanın cana, mala ve çevreye zarar vermesi durumunda; kaza hakkında bilgi toplayarak işletme yönetimine veya İdareye bir kaza raporu verir. Bu rapor uluslararası veya ulusal mevzuat kapsamında işletme yönetimi tarafından yazılması gereken raporun yerini tutmaz.
Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) Sertifikası Nedir?

Bakanlığın yetkilendirdiği eğitim merkezlerinde tehlikeli madde güvenlik danışmanı eğitimini alarak Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olmuş kişilere verilen veya ADR üyesi herhangi bir ülkeden alınmış tehlikeli madde güvenlik danışmanı belgesine istinaden düzenlenen sertifikayı ifade eder.
5 yıl süre ile geçerlidir. TMGD’ler, ADR/RID’da yapılan değişiklikler için 2 yılda bir yenileme eğitimini almak zorundadırlar.

İşletmelerin Sorumlulukları ve Yükümlülükleri Nelerdir?

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı Tebliği kapsamında faaliyet gösteren işletmeler, en az bir adet tehlikeli madde güvenlik danışmanı istihdam etmek veya tehlikeli madde güvenlik danışmanından hizmet almakla yükümlüdürler. İdare, işletmenin işlem hacmi, faaliyet alanı sayısı, kaza yoğunluğu veya kaza riskinin artması gibi durumları dikkate alarak, gerektiğinde işletmelerin istihdam etmesi gereken Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı sayısını arttırmasını isteyebilir.

Ayrıca işletmeler;

1. a) TMGD olarak sözleşme yaptığı veya sözleşmesine son verdiği kişi/kişileri 30 (otuz) gün içerisinde İdareye bildirmekle,
2. b) TMGD olarak görevlendirilen kişinin, İdare’ce verilen TMGDS sahibi olduğunu, İdarenin oluşturduğu elektronik sistemden kontrol etmekle,
3. c) TMGD’nin işi gereği ihtiyacı olan tüm bilgileri vermekle ve ihtiyacı olan araç ve gereci sağlamakla,

ç) TMGD’nin tavsiye ve görüşleri doğrultusunda, tehlikeli madde taşımacılığını en emniyetli şekilde yapmakla,

1. d) TMGD’nin yükümlülüklerini tam anlamıyla yerine getirebilmesi için gerekli desteği vermekle,
2. e) TMGD tarafından hazırlanan yıllık raporları 5 yıl süre ile saklamak ve istendiğinde yetkili kişilere vermekle,
3. f) Talep edilmesi halinde, Anlaşmaya (ADR/RID) taraf ülkelerin yetkili kurumlarına veya bu amaçla belirlenen kurumlara danışmanların irtibat bilgilerini vermekle,
4. g) TMGD’nin iletişim bilgilerini, işletmede bulunan tüm çalışanlara yazılı olarak bildirmekle ve çalışanlar tarafından kolay erişilebilir yerlerde ilan etmekle,

ğ) İşletmede birden fazla TMGD istihdam edilmesi halinde danışmanların görev, yetki ve sorumluluklarının paylaşımını yazılı olarak belirlemekle yükümlüdürler.

İş güvenliği uzmanlarından; C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanlar az tehlikeli sınıfta, B sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda, A sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanlar ise az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere tüm tehlike sınıflarında yer alan iş yerlerinde çalışabilirler. İşyeri hekimleri belgeleri olmak koşuluyla az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere tüm tehlike sınıflarında yer alan iş yerlerinde çalışabilirler. Diğer sağlık personelleri belgeleri olmak koşuluyla çok tehlikeli tehlike sınıfında yer alan işletmelerde 10 ve daha üzeri çalışanı bulunan işletmelerde çalışma ve çalıştırılma, görevlendirilme zorunlulukları vardır

Birden fazla iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesinin gerektiği işyerlerinde, en az bir iş güvenliği uzmanının işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip olması yeterlidir.

Ülkemizde geçmişte işçi sağlığı ve iş güvenliği olarak bilinen bu kavram, 2012 yılında yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile beraber İş Sağlığı ve Güvenliği olarak anılır ve İSG olarak kısaltılır. İşin yapılması sırasında çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa ve güvenliğe zarar verebilecek koşullardan korunmak amacı ile yapılan sistemli ve bilimsel çalışmalar bütününe verilen genel addır. Devlet, çalışan, işveren, STK ve Üniversiteler bu hususta sorumluluk alarak çalışmaların içerisinde doğrudan yer almaktadır. İSG hedefine güvenlik kültürünü koyan işletmelerde Hizmet-Üretim kalitesinin orantılı ölçüde geliştiği, yapılan çalışmalar ve araştırmalarda görülmektedir.